Dla jednych toksyczna babcia to taka, która nie ma czasu dla wnuków. Dla innych to babcia, która co prawda wspólnego czasu nie odmawia, ale jednocześnie obraża i wyśmiewa, spiskuje, podważa autorytet rodziców i mąci w rodzinie. Jeszcze inni twierdzą, że toksyczna babcia to twór wymyślony, uderzający w święty mit Matki Polki, kobiety, która jest troskliwą mamą, a następnie zamienia się w kochającą babcię. Wiele osób sądzi też, że o tym nie wolno pisać czy mówić, że każdy się stara (i to wystarczy), a jeśli nawet coś tam nie wychodzi, to dlatego, że jest tylko człowiekiem i mylić się może. A jaka jest prawda? Czy toksyczna babcia istnieje i czy jest na nią sposób?
Nie lubię być z wnukami
Tego lata pewnego dnia stałam w kolejce do kasy. Przede mną oczekiwały na swoją kolej dwie starsze osoby, na oko koło siedemdziesięcioletnie. Na początku jedna z nich ponarzekała na niewygodne wózki zakupowe, by płynnie przejść do opowieści o wnukach. Skupiła się, jak to dobrze, że jej dzieci w końcu zrozumiały, że ona nie chce opiekować się wnukami. Ona wnuków na wakacje nie chce, bo najlepiej czuje się sama z mężem w domu. Dodała, że ona już nie ma głowy do małych dzieci, że chce mieć spokój i bardzo dobrze, że tego lata nikt się do niej nie pofatygował.
Dla jednych wypowiedź takiej babci będzie oburzająca. Padną argumenty, jak ona może i wizje czarnej przyszłości. Teraz co prawda cieszy się spokojem i czasem z mężem, spędzanym na swoich zasadach, jak to podkreśliła wspomniana kobieta na leniuchowaniu na kanapie, jednak co będzie później? Czy kobieta ta będzie równie sceptycznie nastawiona do wnuków, gdy te dorosną i staną się mniej wymagające? Czy wtedy zacznie narzekać, że do niej nie dzwonią, że nie są z nią zżyte? A może będzie oczekiwała, że gdy zachoruje, to wszyscy ochoczo zaczną ją odwiedzać, opiekować się nią? Co zrobi, gdy zabraknie męża? Czy będzie konsekwentnie spędzać czas w swoim „świętym spokoju sama w domu”? A może zacznie narzekać na samotność? I czy opisując tę opowieść, mamy już gotową odpowiedź na pytanie, jak rozpoznać toksyczną babcię?
Co się dzieje ze współczesnymi babciami? Dlaczego nie mają czasu dla wnuków?
Babcia ma prawo?
Inni analizując powyższą sytuację, będą odmiennego zdania. Powiedzą, że babcia swoje dzieci odchowała i teraz ma prawo robić, co chce, że nikt nie może niczego od niej wymagać. W sumie to prawda. Jednak jednocześnie oczywiste jest dla wielu, że babcia z powyższej historii nie powinna też niczego oczekiwać od innych. Mianowicie nie powinna zakładać, że ktoś będzie chciał jej pomóc. W myśl zasady dzieci na świat się nie pchały, robiły wszystko, żeby żyć i ogarniać, zadbać o własne dzieci i dlatego nikomu ani one, ani wnuki nie są niczego winne…babcia powinna być zatem konsekwentna i… wszystkich zostawić w świętym spokoju. Skoro nie chciała pomagać innym, niech nie oczekuje pomocy od dzieci i wnuków. Czy można tak myśleć i tak stawiać sprawę?
Idźmy o krok dalej.
Niech każdy żyje dla siebie. Niech nie myśli o innych. Tylko o sobie.
Czy takie myślenie – każdy sobie – jest dobre? Czy nie mamy prawa w rodzinie sobie pomagać i oczekiwać od innych wsparcia? Nie możemy liczyć na czyjeś zaangażowanie? Niekoniecznie obciążać babci wnukami przez miesiąc, ale już tydzień czy dwa w wakacje czy to rzeczywiście tak wiele?
Wiem lepiej
Z jednej strony lepiej nie opiekować się wnukami niż robić to źle, z drugiej rezygnacja ze wsparcia rodziny też nie jest dobra.
O to często się rozchodzi – o odmienne oczekiwania i wizje spędzania razem czasu. Na ile babcia może sama decydować i w jakim stopniu rodzice dziecka mogą czegoś oczekiwać. Często jest tak, że rodzice czegoś wymagają (na przykład respektowania własnych zasad), a babcie wiedzą lepiej i nie chcą się do reguł stosować. Uważają, że skoro dzieci są z nimi, to mogą robić, co chcą. I tu niestety zaczyna się zgrzyt. Bo tak zwane rozpieszczanie wnuków przez dziadków, które wszystko usprawiedliwia, bywa niebezpieczne i nawet niezdrowe.
O ile skakanie po łóżku u babcia (bo u babci można, w domu nie) może skończyć się co najwyżej zazwyczaj niegroźnym upadkiem, o tyle już podawanie dziecku produktów spożywczych, na które jest ono uczulone (w tajemnicy przed rodzicami, bo „trochę nie zaszkodzi”), może skończyć się poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Zasady u babci, które będą zrozumiałe dla szkolniaka, ale nie zawsze przedszkolaka to jedno, ale podkopywanie autorytetu i wiary w rodziców to drugie. Istnieje niestety cienka niebezpieczna granica między czymś, co jest jeszcze ok, a tym, czego nie należy robić. Najgorzej, gdy babcia uważa, że wie lepiej i absolutnie nie ma ochoty posłuchać, co do powiedzenia mają jej dzieci.
Toksyczna babcia i manipulacje
Toksyczna babcia manipuluje. Działa na niekorzyść własnych dzieci i rodziny, często mąci w białych rękawiczkach, w taki sposób, żeby nie można było jej niczego zarzucić.
Zamiast ewentualne wątpliwości wyjaśniać z rodzicami twarzą w twarz, to miesza w głowie dzieciom. Próbuje je przeciągnąć na swoją stronę, krytykuje rodziców. Nie rozwiązuje problemów w dojrzały sposób. Nie ma szacunku do stawianych granic. Przeciwnie robi wszystko, żeby wykorzystać swoją sytuację. Nie jest uczciwa, mówi jedno, robi drugie. A najgorsze w tym wszystkim, że tracą na tym dzieci…osoby całkowicie bezbronne.
Ciągłe krytykowanie
Toksyczna babcia jest także mistrzem krytykowania. Nie sposób jej zadowolić. Ma bardzo destrukcyjny wpływ na innych. Zamiast budować i wspierać ciągle szuka dziury w całym. To dlatego przebywanie z nią nie należy do przyjemności. Wyczuwa się jej energię…
Niestety zamiast motywacji do wzrostu i bycia razem jest ciągła walka o wpływy. O to niestety często się rozchodzi, że babcia nie chce oddać pola. Uważa, że powinna o wszystkim decydować. Także o losie swoich wnuków. I przy tym nie musi liczyć się ze zdaniem nikogo innego….
Brak gotowości do nauki
Największy problem toksycznej babci to jednak samouwielbienie i brak jakiegokolwiek dystansu do siebie i woli pracy nad sobą. Często toksyczna babcia ma cechy narcyza.
Trudno bowiem rozmawiać z kimś, kto działa na takich samych zasadach od lat, nie da sobie nic powiedzieć, uważa, że zawsze ma rację, nie ma w sobie empatii i gotowości do zmian. To chyba główny zarzut. Działać źle to bowiem jedno, ale utrzymywać, że wszystko jest w porządku – to drugie. Tego nie da się wybaczyć… zwłaszcza gdy z powodu głupoty robi się komuś krzywdę i to z uśmiechem na twarzy.
Niestety toksyczna mama zazwyczaj staje się toksyczną babcią. Chyba, że w odpowiednim momencie przejrzy na oczy i rozpocznie trudną, ale konieczną pracę nad sobą….wtedy jest szansa, że będzie lepszą babcią niż mamą. Niestety chyba nie za często to się zdarza.
Jak radzić sobie z toksyczną babcią?
Toksyczna babcia ma problem, którego obecności nawet sobie nie uświadamia, jako człowiek jest niestety często ofiarą. Powinna uzyskać wsparcie i konkretną pomoc terapeutyczną. Najczęściej nie chce jednak o niej nawet słyszeć. Dlatego tak trudno jej pomóc…
Własne lęki przerzuca na innych, frustracje wyładowuje na najsłabszych, nie chce słuchać, czy choćby odrobinę zmienić swojego zachowania. Stąd jedynym rozwiązaniem jest…zmiana otoczenia toksycznej babci. Jej bliscy powinni stawiać wyraźną granice, uzbroić się w asertywność i nie pozwolić na krzywdzenie najsłabszych osób w rodzinie – dzieci. To niestety bolesna, ale najczęściej konieczna decyzja, którą trzeba podjąć.
FAQ: Toksyczna babcia: najczęstsze pytania i wątpliwości
1. Czy każda wymagająca babcia jest toksyczna?
Nie. Wymagająca babcia może mieć swoje zdanie, ale nadal szanować granice rodziców i prawdziwe dobro dziecka. Toksyczność zaczyna się tam, gdzie pojawia się manipulacja, podważanie autorytetu i brak szacunku do zasad ustalonych przez rodziców.
2. Jak rozpoznać, że babcia jest toksyczna?
Najczęstsze sygnały to: krytykowanie rodzica przy dziecku, ignorowanie ustalonych zasad, wzbudzanie poczucia winy, dzielenie rodziny na „lepszych” i „gorszych”, manipulacje emocjonalne oraz stawianie siebie w roli ofiary.
3. Co zrobić, gdy babcia podważa mój autorytet przy dziecku?
Najpierw jasno nazwij zachowanie i postaw granicę. Powiedz, czego nie akceptujesz i jakie będą konsekwencje. Jeśli to nie działa, ograniczenie kontaktu może być konieczne, by chronić dziecko przed emocjonalnym chaosem. Bądź konsekwentna, to nie wybór, to konieczność.
4. Czy toksyczna babcia może skrzywdzić dziecko?
Tak, emocjonalnie i to bardzo. Dziecko może czuć się rozdarte, winne, niepewne, a nawet odpowiedzialne za konflikty dorosłych. To koktajl emocjonalny, którego naprawdę nie chcemy mu fundować. Toksyczne zachowania babci mogą obniżać poczucie własnej wartości i wprowadzać zamieszanie w relacjach.
5. Czy da się „naprawić” toksyczną babcię?
Samodzielnie nie, da się, tylko jeśli ona sama tego chce. Bez jej gotowości do zmiany, rozmowy i refleksji, nie ma szans na lepsze relacje. Możesz pracować nad granicami, ale nie zmienisz osoby, która nie widzi problemu, a najczęściej toksyczna babcia problemu właśnie nie widzi.
6. Jak chronić dziecko przed toksyczną babcią?
Najważniejsze są: jasne zasady, konsekwencja, rozmowy z dzieckiem o emocjach i ograniczenie kontaktu, jeśli zachowania babci są szkodliwe. Twoim zadaniem jest być po stronie dziecka, nie „ratować relację za wszelką cenę”. Niestety nie da się nikogo naprawić na siłę, ani zmusić do tego, żeby spojrzał na temat szerzej.
7. Czy ograniczenie kontaktu z babcią to przesada?
Nie, nie jest to przesada, jeśli robisz to z troski o dobro dziecka. Ograniczenie kontaktu to nie kara, tylko forma ochrony, którą jako rodzic masz pełne prawo, a nawet obowiązek wprowadzić. Masz prawo decydować, kto ma wpływ na Twoje dziecko i w jaki sposób.
8. Co zrobić, gdy partner broni toksycznej babci?
Warto porozmawiać o faktach, nie emocjach. Pokazać konkretne zachowania i ich wpływ na dziecko, być spokojną i rzeczową. Czasem pomocne jest ustalenie wspólnych zasad, nawet jeśli każde z Was ma inną historię i inne emocje związane z babcią.
9. Czy toksyczna babcia może być jednocześnie kochająca?
Tak. Toksyczność nie wyklucza uczuć. Problem leży gdzie indziej, polega on na tym, że miłość nie usprawiedliwia krzywdzących zachowań, można kogoś kochać i jednocześnie nie pozwalać mu przekraczać granic.
10. Kiedy zerwać kontakt z toksyczną babcią?
Gdy manipulacje eskalują, gdy dziecko zaczyna cierpieć, gdy babcia nie respektuje żadnych zasad i gdy każda rozmowa kończy się atakiem lub graniem ofiary: wtedy warto to rozważyć na poważnie, to trudna decyzja, ale czasem jedyna zdrowa i po prostu konieczna.
