Już nie jestem “niewystarczająca”. Syndrom najlepszej uczennicy w klasie

Przez lata uczono nas, że wartość kobiety mierzy się tym, jak bardzo jest grzeczna, ambitna, ułożona i zawsze „na piątkę”. Wmawiano nam, że trzeba być najlepszą uczennicą w szkole, potem w pracy, w domu, w relacjach. Ten schemat działa jak niewidzialny ciężar, waży naprawdę dużo i przyciąga do ziemi. Pcha do pułapki perfekcjonizmu, odbiera prawo do błędów i sprawia, że ciągle czujemy się niewystarczające. Psychologowie nazywają to syndromem najlepszej uczennicy, a jego skutki w dorosłym życiu potrafią być wyjątkowo bolesne: lęk przed oceną, pracoholizm, brak granic i wieczne udowadnianie swojej wartości. Dobra wiadomość? Ten schemat można przełamać  i zacząć żyć po swojemu, a nie „na ocenę”.

Jak to było u mnie?

Czas wyleczył mnie z kompleksów. Już nie jestem niewystarczająco ładna, zgrabna, szczupła, gładka. Już nie jestem niewystarczająco bystra, inteligentna, dowcipna i elokwentna. Nie czuję presji, by być najlepszą i ciągle robić więcej od innych.

Wyleczyłam się z syndromu najlepszej uczennicy z klasy. Tej, co to wszystko wie, doskonale się uczy, jest miła w każdych okolicznościach i nigdy się nie buntuje. Zawsze musi być “naj” i wiedzieć wszystko, co ktoś inny uważa za ważne.

Nauczyłam się odpuszczać i zauważyłam, że świat się nie zawalił. Przeciwnie – polubił mnie jeszcze bardziej. Ani nie straciłam na swojej kompetencyjności, ani nikt nie zauważył, że zwolniłam.  Już nie działam na 150%. Moje 80% wystarczy. A pozostałą energię wykorzystuję na rzeczy przyjemniejsze niż obowiązki.

Dlaczego tak wiele kobiet wyrasta w tym schemacie?

Wiele kobiet dorasta w przekonaniu, że muszą być „najlepsze”, „grzeczne” i „bezproblemowe”, bo tak zostały nauczone funkcjonować w świecie.

• Wychowanie oparte na pochwałach za wyniki: dziewczynki częściej słyszą: „Jesteś taka mądra”, „Jesteś taka odpowiedzialna”, „Zawsze można na Ciebie liczyć”. Uczą się, że ich wartość zależy od tego, jak dobrze spełniają oczekiwania innych, a nie na tym, że się starają czy po prostu są.  Muszą ciągle potwierdzać swoją wartość.
• Społeczna presja bycia idealną: od kobiet oczekuje się jednocześnie: sukcesów, empatii, skromności, perfekcyjnego wyglądu i nienagannego zachowania. To nierealny zestaw wymagań, który prowadzi do życia „na ocenę”, ciągle za czymś gonisz, i długo nie rozumiesz, że nie da się w życiu mieć wszystkiego a syndrom silnej kobiety niesie więcej problemów niż zysków.
• Lęk przed krytyką i odrzuceniem: dziewczynki są częściej socjalizowane do unikania konfliktów i „bycia miłą”. Z czasem uczą się, że błędy są zagrożeniem, a nie naturalną częścią rozwoju. Boją się próbować, zamiast właśnie za pośrednictwem pomyłek uczyć się najszybciej.
• Modelowanie zachowań przez dorosłych: wiele kobiet obserwowało matki, które brały na siebie wszystko, nie narzekały, nie stawiały granic i zawsze „dowoziły”. Dzieci uczą się nie tego, co im mówimy, ale tego, co widzą, dostają lekcję, że niezależnie, co czujesz, masz ogarniać, uśmiechać się i nie narzekać.
• System edukacji premiujący posłuszeństwo: szkoła nagradza za bycie cichą, pilną, przewidywalną. Dziewczynki, które spełniają te kryteria, dostają etykietę „najlepszych uczennic”, a później próbują utrzymać ją w dorosłym życiu, a tu okazuje się, że liczy się trochę co innego.

Brak przestrzeni na emocje i potrzeby, wiele kobiet słyszało: „Nie przesadzaj”, „Nie marudź”, „Bądź dzielna”. “Nie histeryzuj”. Uczą się więc tłumić swoje potrzeby i skupiać na zadowalaniu innych, zaczynają wątpić, że to, co czują, ma sens.

Aż przychodzi przełom, oby jednak przychodził! I zaczynamy świat widzieć nieco inaczej, szerzej. Często następuje to właśnie około 40 urodzin.

Wiek sprawił, że polubiłam siebie jeszcze bardziej

“Chyba z wiekiem bardziej siebie lubię. Śmieję się, że jestem Cennym egzemplarzem. I choć futerał z czasem ulega zniszczeniu, to w środku przecież stradivarius”  Joanna Trzepiecińska (Źródło: „Gala”, nr 9/2009)

Zmiany, jakie następują z nagromadzonym życiowym doświadczeniem są kilkutorowe. Lubimy siebie bardziej, bo przestajemy się przejmować rzeczami nieistotnymi. Patrzymy na siebie z miłością i umiemy o siebie naprawdę dobrze zadbać. I właśnie dlatego zrzucamy po latach fartuszek idealnej uczennicy, posłusznej żony, doskonałej Matki Polki i wybieramy prawdę. To przełomowy krok, bolesny, ale bardzo wyzwalający.

W konsekwencji w tym momencie wiele się zmienia. Nie od razu, ale krok po kroku. Nie tylko w naszych sercach, ale również na zewnątrz: wiele kobiet zauważa, że właśnie w dojrzałym wieku wyglądają zdecydowanie lepiej niż kilkadziesiąt lat wcześniej. Piękno z wnętrza wydostaje się na zewnątrz. 🙂

Przestałam się martwić tym, co powiedzą inni

Pilność i zaspokajanie pragnień innych odpadła ze mnie jak skorupa, gdy przestałam się w końcu przejmować, co ludzie powiedzą.

“Ludzie zazwyczaj nas nie zauważają. Jak nas nawet  zauważą, to nie pozwolą nam mówić. Jak już pozwolą nam mówić, to najczęściej nie słuchają. Jeżeli nawet słuchają, to zazwyczaj nie rozumieją, co mówimy. Jeśli nawet rozumieją, to najczęściej nie wierzą. Jeśli nawet wierzą, to nie Zapamiętują”. Jerzy Bralczyk

Wydaje nam się, że jesteśmy ważni dla innych. Prawda niestety jest brutalna. Obchodzimy tak naprawdę garstkę najbliższych osób. Reszta myśli o sobie i dba o własne interesy. Dlatego nie słucha nas zbyt dokładnie, myśli o tym, żeby wygadać się i zalśnić w towarzystwie. A nie o tym, by dowiedzieć się, co dla nas jest ważne. Ich problemy są najistotniejsze, nasze mają znaczenie marginalne.

Dlaczego warto przestać żyć „na piątkę”?

Skoro tak jest, skoro tak wiele ludzi, jak to było trafnie opisane w jednym z memów, nie jest w stanie dla nas przeskoczyć kałuży, to dlaczego my mielibyśmy pokonywać dla nich oceany? Dlaczego mamy się przejmować opiniami na swój temat wypowiedzianymi przez osoby, dla których tak naprawdę nie jesteśmy ważni? Dlaczego te opinie mają wpływać na to, jakie jesteśmy i co robimy?

Czy rzeczywiście musimy być zawsze miłe (co się dzieje, gdy przestajemy, przeczytasz tutaj).? Nawet wtedy, kiedy plują, mamy udawać, że pada deszcz?

Z wiekiem coraz większa grupa kobiet uczy się asertywności, nie tylko w teorii, ale w praktyce. I wtedy opinie na temat tego, jakie powinnyśmy być…przestają mieć znaczenie, a stwierdzenie “niewystarczająco dobra” znika ze słownika. I to nazywa się wolność.

Jeśli czujesz, że ten tekst dotyczy także Ciebie, napisz w komentarzu. Twoje doświadczenie może pomóc innej kobiecie poczuć, że nie jest sama.