„Swoje dzieci odchowałam. Teraz czas na mnie” – mówi 60-letnia Katarzyna.
„Dzisiaj młodzi rodzice mają dużo łatwiej. Są pralki, suszarki, jest 800 plus. Ja tego nie miałam i poradziłam sobie. Oni tylko wymagają!” – 65-letnia Elżbieta.
„Niech radzą sobie sami. To czas dla nas. Na wycieczki, odpoczynek, życie” – uważa 70-letni Jan.
„To takie niedorajdy życiowe. Tylko ułożone włosy i delikatne rączki. Sami się doigrają” – dodaje 73-letni Stefan.
Coraz częściej mówi się o roszczeniowości dorosłych dzieci. O tym, że nie szanują rodziców, nie odwiedzają ich, dzwonią za rzadko, a kiedy już się odzywają, czegoś potrzebują.
Z drugiej strony są seniorzy, którzy mówią wprost: nie pomogę. Nie zawsze dlatego, że są zmęczeni. Nie zawsze dlatego, że chorują. Czasem po prostu dlatego, że mówią: nie. Powodem nie jest też to, że sami nie uzyskali pomocy, bo często ją dostali. Tylko dlatego, że “mi się należy”.
Chwieje się coś, co przez pokolenia wydawało się oczywiste.
Seniorzy tanecznym krokiem jadą do Ciechocinka, a później na Majorkę. Bo mogą. Dorosłe dzieci radzą sobie same. Rzadziej dzwonią, prawie nie odwiedzają. Mówią jednocześnie: “A ja swoim dzieciom pomogę. Gdy dorosną, będą miały większe wsparcie. Takie, jakiego ja nie dostałam”.
Niby każdy ma rację, a efekt jest taki, że coraz mniej się lubimy. Co będzie dalej?
Czy dorosłe dziecko rzeczywiście ma prawo oczekiwać pomocy od rodzica?
Żyjemy w ciekawych czasach, kiedy pęka niepisana umowa między pokoleniami.
Dotąd było tak. Rodzice wychowują dzieci. Dzieci, kiedy dorastają, pomagają rodzicom. A kiedy sami zostają rodzicami, mogą liczyć na dziadków.
Tyle że ta umowa przestaje być oczywista.
Seniorzy coraz częściej mówią: wychowaliśmy was, swoją pracę wykonaliśmy. Teraz chcemy żyć dla siebie. Będziemy podróżować, odpoczywać, spotykać się ze znajomymi. Chcemy wreszcie mieć czas, którego przez kilkadziesiąt lat często nie mieliśmy.
I trudno odmówić im prawa do takiego życia.
Jeśli ktoś całe życie pracował, wychowywał dzieci i pomagał rodzinie, naprawdę może pewnego dnia powiedzieć: „Teraz moja kolej”.
Tylko że po drugiej stronie zostają dorosłe dzieci.
Młodzi rodzice, którzy pracują, próbują ogarniać, spłacać kredyty, organizować opiekę nad dziećmi, godzić życie zawodowe z rodzinnym. Czasami potrzebują zwyczajnej pomocy: odebrania dziecka z przedszkola, godziny opieki, obiadu, kiedy wszyscy są chorzy.
I wtedy słyszą: „Radź sobie”.
Więc radzą sobie.
A przy okazji zapamiętują.
„A ja swoim dzieciom pomogę” – mówią, bo wiedzą, ile kosztuje brak “całej wioski”, która podobno jest potrzebna do wychowania jednego dziecka.
Bo skoro oni nie dostali wsparcia, chcą, żeby ich dzieci miały inaczej. Chcą być tymi rodzicami i dziadkami, którzy powiedzą: „Przywieź dzieci. Odpocznij. Zajmiemy się nimi”.
Tymczasem współczesne pokolenie dostaje coś innego.
“Jesteś egoistką”
Półroczne dziecko, wesele brata i plan, który wydawał się oczywisty.
Pomyśleli, że pojadą, a dzieckiem w hotelu przy sali będą opiekować się teściowie dziewczyny. Wydawało się to logiczne. Jednak nie do końca.
Teściowie dostali zaproszenie na wesele. Jej rodzice tłumaczyli, że wypada ich zaprosić, że pewnie odmówią. Jednak teściowie nie odmówili. Powiedzieli, że pojadą, że nie będą rezygnować z zabawy. Byli zdziwieni, ale powiedzieli: dobrze. Może dziwili się za bardzo, bo jej tata nazwał ją egoistką. Usłyszała, że myśli tylko o sobie, a teściowie mają prawo być na weselu jej brata.
Zadzwonili do przyjaciół. Ci od razu zgodzili się pomóc. Dziecko jeszcze karmione piersią. Musiało być blisko. Pokój w hotelu. Para przyjaciół miała mieć pokój obok nich. Niestety nie udało się. Bo teściowie przyjechali szybciej i zajęli ich pokój. To samo nazwisko. Pomyłka, której nie było czasu odkręcać.
Teść wywijał na weselu. Jej nawet nie poprosił do tańca. Był obrażony. Nawet nie wiadoma na co. Oni z wesela wiele nie pamiętają, bo biegali na zmianę do dziecka. Niemowlę źle znosiło pobyt z ludźmi, których prawie nie znało. Może i mogli to zorganizować inaczej. Może. Ale nie było za wiele czasu. Przyjęli, że rozwiązanie jest oczywiste. Nie było.
Tak czy inaczej, wesele się odbyło. Teść i teściowa szaleli na parkiecie. A oni nie pamiętali, czy w ogóle zjedli.
„Przestałam prosić”
Magda ma 42 lata, dwójkę dzieci i pracę, z której, jak sama mówi, czasem wraca na ostatnich nogach. Jej mąż pracuje zmianowo. Kiedy dzieci były małe, często zastanawiali się, jak to wszystko poukładać.
Dziadkowie mieszkają niedaleko. Oboje są zdrowi, nadal pracują, jeżdżą na wycieczki, spotykają się ze znajomymi. Nie potrzebują od dzieci pieniędzy ani codziennej opieki. Magda nie oczekiwała, że będą wychowywać jej dzieci. Czasem chciała tylko poprosić o pomoc.
Pierwszy raz zadzwoniła, kiedy córka miała wysoką gorączkę, a ona następnego dnia musiała być w pracy. Mąż był wtedy poza miastem.
– Możecie zostać z nią przez kilka godzin? – zapytała.
Usłyszała, że nie. Bo mama miała umówioną fryzjerkę, a tata planował rano pojechać na działkę. Magda znalazła inne rozwiązanie.
Kilka miesięcy później syn miał przedstawienie w przedszkolu. Tego samego dnia Magda miała ważne spotkanie w pracy. Poprosiła, czy dziadkowie mogliby odebrać dziecko i zostać z nim do jej powrotu. Znów usłyszała „nie”. Tym razem powód był inny. Mieli zaplanowany wyjazd.
-Wtedy po prostu przestałam prosić – wspomina. Nie zrobiła awantury ani nie zerwała kontaktu. Nie powiedziała rodzicom, że są złymi dziadkami. Po prostu przestała ich uwzględniać w planowaniu swojego życia.
Kiedy dzieci zachorują, bierze wolne. Musi zostać dłużej w pracy? Szuka opiekunki. A kiedy chce wyjechać z mężem na weekend, organizuje wszystko sama.
Rodzice czasem pytają: – A czemu tak rzadko przyjeżdżacie?
Jej mąż odpowiada: – Macie swoje życie. My też mamy swoje.
Prawda? A może zdanie, w którym wybrzmiewa żal?
Bo rodzice rzeczywiście mają prawo do swojego życia. Ale dorosłe dziecko również ma prawo nauczyć się żyć tak, jakby pomocy rodziców po prostu nie było.
– Kiedyś myślałam, że jak będę potrzebowała, to mogę zadzwonić – mówi Magda. – Dzisiaj już wiem, że mogę zadzwonić, ale nie zakładam, że ktoś mi pomoże. Dlatego nie dzwonię i nie proszę.
Jej rodzice nie uważają, że zrobili coś złego. – Dzieci są dorosłe. Każdy ma swoje obowiązki – mówią.
I trudno się z tym nie zgodzić. Tylko że kilka lat później pojawia się dziwne pytanie.
Dlaczego córka tak rzadko dzwoni? Z jakiego powodu wnuki prawie nie przyjeżdżają? Dlaczego święta organizuje po swojemu? W ogóle nie prosi o pomoc?
Może dlatego, że kiedyś nauczyła się, że odpowiedź brzmi: „Nie”.
Koniec końców jest tylko coraz mniej telefonów. Coraz mniej wspólnych niedziel. Mniej sytuacji, w których można na siebie liczyć. A przecież wszyscy nadal się kochają. W teorii. Bo chyba każdy zapomniał, co to właściwie znaczy.
Może właśnie w ten sposób rodzi się nowe pokolenie?
Na kanwie swoich doświadczeń, a właściwie rozczarowań rodzi się nowe pokolenie.
Pokolenie, które słyszało. “Wyprowadzasz się, to już nie wracaj”, bez klucza do własnego domu, bez poczucia, że można na kogoś liczyć. Pokolenie bezdomnych. Niekoniecznie wprost. I niekoniecznie zawsze aż tak dramatycznie.
Pokolenie ludzi, którzy nie chcą powtórzyć relacji, w jakich sami dorastali. Którzy nie chcą, żeby ich dzieci musiały prosić o pomoc. Którzy pamiętają każdą odmowę i każdą sytuację, w której usłyszeli: „To już twój problem”, czy “masz pecha”.
Nie chcą pamiętać, ale są słowa, które są jak opiłki w oku, a może w sercu? Nie da się ich po prostu wyjąć i wyrzucić.
Tylko co stanie się za dwadzieścia czy trzydzieści lat?
Czy dzieci współczesnych rodziców rzeczywiście będą bardziej wdzięczne?
Jak to będzie? Czy pomoc otrzymana w dorosłym życiu sprawi, że więzi rodzinne będą silniejsze?
Czy może przeciwnie – kolejne pokolenie przyzwyczai się do tego, że rodzice zawsze są obok, zawsze odbiorą telefon i za każdym razem zajmą się wnukami?
Bo przecież wcale nie głupie jest odwrócenie pytania.
Jeśli dzisiejsi seniorzy mówią: „Nie jestem od tego, żeby całe życie pomagać dorosłym dzieciom”, to przyszli seniorzy mogą usłyszeć od swoich dzieci: „Nie jesteśmy od tego, żeby całe życie zajmować się tobą”.
I wtedy każdy będzie miał swoje argumenty.
Każdy będzie miał swoją historię.
I każdy też będzie pamiętał, ile dał i ile dostał. Co musiał robić, gdy oczywiste rozwiązania okazały się złudną nadzieją.
A rodzina?
Rodzina może coraz bardziej przypominać zbiór niezależnych od siebie dorosłych ludzi, których łączą więzy krwi, ale coraz mniej wspólnego życia.
Dorosłe dzieci radzą sobie same. Dzwonią rzadziej. Odwiedzają rzadziej. Nie proszą już o pomoc.
Bo po co prosić kogoś, kto już raz powiedział „nie”? I kogo wiecznie nie ma? Bo szachy, bo wyjazd, bo wizyta u lekarza, u kosmetyczki?
I może właśnie tutaj kryje się największy paradoks.
Obie strony mogą mieć rację.
Rodzic ma prawo powiedzieć „nie”.
Dorosłe dziecko ma prawo przestać prosić.
Tylko że pomiędzy jednym „nie” a drugim może powoli zniknąć coś, czego nie da się kupić ani odzyskać jednym telefonem.
Bliskość.
Rodzina.
Czy właśnie tak będzie wyglądała rodzina przyszłości?
Rodzice, którzy mają swoje życie.
Dzieci, które mają swoje życie.
Wnuki wychowywane przez rodziców bez pomocy dziadków.
I kolejne pokolenie mówiące:
„A ja swoim dzieciom pomogę”.
Tylko czy wtedy będzie to jeszcze pomoc z potrzeby serca, czy już próba naprawienia własnego dzieciństwa?
Czy naprawdę chodzi o pomoc własnym dzieciom, czy także o to, żeby dać im to, czego kiedyś zabrakło?
I czy rzeczywiście jest tak, że pokolenie współczesnych dziadków zachowuje się inaczej niż ich rodzice?
A może to wszystko jest wydumanym problemem?
Może współpraca między pokoleniami nadal trwa. Może naczynia połączone wciąż działają, tylko czasem przepływ między nimi jest coraz słabszy.
A może wszyscy po prostu próbujemy grać do jednej bramki, ale zapomnieliśmy, jakie są zasady.
Może nie umiemy już grać według reguł, które przez pokolenia wydawały się oczywiste.
I idzie nowe.
Lepsze? Czy bardziej samotne?
Zapisz się na newsletter i czytaj teksty, które nie kończą się na oczywistych odpowiedziach.
