Jak chronić dziecko przed toksyczną babcią? Gdy „dobre intencje” ranią najbardziej

Dzieci nie ochronią się same. Zwłaszcza te małe. Kochają bezgranicznie i nie wiedzą, co w praktyce oznaczają granice. Uznają za normę wszystko, co widzą. A jeśli ta norma jest notorycznie źle rozumiana, zasady łamane, a reguły ignorowane, to czas na reakcję. Zdecydowaną. Czas na reakcję rodzica, który musi stanąć między dzieckiem a toksyczną babcią, zanim konsekwencje urosną do rozmiarów, których nie da się łatwo odwrócić.

Sam tytuł – jak chronić dziecko przed toksyczną babcią – może wywoływać opór. Mam tego świadomość. Ale mam też dużo większą świadomość tego, jak bardzo potrafi namieszać w życiu dziecka osoba, która „chce dobrze”, a jednocześnie notorycznie spiskuje, manipuluje i miesza w życiu rodziny.

Co zatem zrobić, gdy babcia szkodzi dziecku, choć nie ma złych intencji?

Zapinamy emocjonalne pasy. Ruszamy w wyboistą drogę pełną niespodzianek – po to, by zrozumieć, co właściwie się dzieje, ochronić dziecko i nie stracić przy tym relacji w rodzinie.

Jakie cechy ma naprawdę toksyczna babcia?

Toksyczna babcia to nie jest osoba, która raz się pomyliła. Dwa razy powiedziała coś głupiego, czy trzy razy nie pomyślała. To ktoś, kto naprawdę działa na szkodę rodziny i dzieci. Nie dlatego nawet, że jest złośliwa i robi to celowo. Tylko dlatego, że jest niedojrzała, bo mimo wieku nigdy prawdziwie nie dorosła. Nie odrobiła lekcji, nie popracowała nad sobą. I znowu to też nie dlatego, że coś konkretnego ją zniszczyło, jednego niezbyt pięknego dnia. No nie… Ona najczęściej po prostu sama wyrosła w środowisku, które nie dorosło.

I teraz konkretnie jakie cechy ma toksyczna babcia?

• krytykuje wszystkich i ostro ocenia, ale o sobie nie da nic powiedzieć,
• nie jest gotowa do pracy nad sobą,
• nie jest refleksyjna,
• bardzo niska empatia,
• sprawia wrażenie takiej, która nigdy się nie myli,
• funkcjonuje tak, że uznaje jedynie swoją wersję życia,
• nie przyjmuje, że kogoś opinia może być równie dobra do jej,
• nie wspominając, że nie bierze pod uwagę, że może nie mieć racji,
• porównuje wnuki między sobą i zawsze znajduje sobie jakiegoś pupilka,
• bywa męcząca, przez ciągłe marudzenie,
• nie można na nią liczyć, obiecuje coś, ale nie dotrzymuje słowa, notorycznie,
• obgaduje dzieci i wnuki,
• krzyczy, obraża innych,
• stosuje milczenie jako formę kontroli i manipulacji – przeczytaj, jak rodzice manipulują dorosłymi dziećmi,
• stosuje emocjonalny szantaż pod tytułem – ja tyle dla was zrobiłam, a wy co teraz?
• mówi jedno, robi drugie, potem opowiada na ten temat trzecie,
• kłamie, po prostu kłamie,
• myśli generalnie o sobie, nigdy o innych,
• często gra pokrzywdzoną,
• wiecznie niezadowoloną,
• traktuje dorosłe dzieci bez szacunku, jako te “głupie”.

To nie są drobne wpadki. To wzorce zachowań, które potrafią głęboko zranić dziecko i zniszczyć rodzinne więzi.

Jak toksyczna babcia wpływa na dzieci?

Na początku dziecko może nie widzieć prawdy o toksyczności. To naturalne, że przyjmuje rzeczywistość taką, jaka jest. Dopiero z czasem otwiera oczy. Gdy rośnie, dojrzewa i jest w stanie krytycznie ocenić to, co się dzieje. Widzi rzeczywistość tym dokładniej, im ma bardziej dojrzały i stabilny dom.

A kiedy tego domu brakuje – kiedy rodzice są zmęczeni, niepewni, zagubieni albo sami wychowani w chaosie – dziecko zaczyna gubić się jeszcze bardziej i tu robi się naprawdę niebezpiecznie…. Toksyczna babcia staje się wtedy kimś, kto nie tylko miesza w relacjach, ale też w głowie dziecka. I to na poziomie, którego ono nie potrafi nazwać, ale bardzo mocno czuje.

Poza tym jeśli dorosły człowiek nie wie, że ma toksycznego rodzica, to nie ma też świadomości, czy toksyczni są dziadkowie. Tu jest lampka, która pali się na czerwono i krzyczy – uważaj.

Co dzieje się z dzieckiem wychowywanym w rodzinie z toksycznymi mechanizmami?

Z czasem dziecko:

• zaczyna wątpić w siebie – tak prawdziwie i dogłębnie. Gdy słyszy częściej negatywne komunikaty niż pochwały, zaczyna wierzyć, że coś z nim jest nie tak.
• uczy się, że na miłość trzeba zasłużyć – bo miłość jest za coś, a nie pomimo. Trzeba robić dokładnie to, czego się od danej osoby oczekuje, żeby na nią, na miłość zasłużyć. W dorosłości dziecko to jest niepewne siebie i niegotowe do budowania prawdziwych relacji.
• przyjmuje rolę tego gorszego, mniej wartościowego – jeśli nie jest pupilkiem, czyli nie jest wnukiem numer 1, to już się nie liczy za bardzo.
• zaczyna się bać błędów bardziej niż to wskazane – blokuje się przed działaniem, żeby nie być wyśmiany, wszystko, co robi jest bowiem mocno oceniane, a wszelkie niepowodzenia wyolbrzymiane.
• gubi granice – ponieważ trudna babcia ich nie respektuje, są dla niej płynne i elastyczne, dlatego dziecko nie wie, czy one w ogóle istnieją. Jest to tym większy problem, im bardziej w domu rodzinnym granice nie są stałe.
• wychowuje się w chaosie emocjonalnym – dorosły powinien być stabilny, a gdy jest nieprzewidywalny, rośnie przekonanie, że to norma. Niestety przekazywana jako wzorzec kolejnemu pokoleniu.
• uczy się, że relacje są niebezpieczne – to dlatego, że kontakty są “dziwne”, nigdy nie wiadomo, co się wydarzy na spotkaniu rodzinnym, czy babcia się nie zdenerwuje, nie wybuchnie, nie obrazi się czasem,
• zaczyna się wstydzić swoich uczuć – bo uczucia innych przez narcystyczną babcię są bagatelizowane czy wyśmiewane,
• traci zaufanie do dorosłych -bo kontakty z dorosłymi nie są źródłem spokoju, ale ciągłego napięcia.

A najgorsze jest to, że dziecko często myśli, że to wszystko jest jego winą. Bo toksyczna babcia nie bierze odpowiedzialności za swoje zachowania. Nigdy. Ona nie powie, że nawaliła, przeciwnie zacznie oskarżać swoje dorosłe dzieci, a potem wnuki.

Wpływ babci jest oczywiście tym większy, im dziecko częściej z nią przebywa, zwłaszcza samo, bez rodziców.

Jakie są tego dalsze konsekwencje?

Bardzo proste.

Dziecko więc rośnie w przekonaniu, że coś z nim jest nie tak. Że musi bardziej się starać, być cichsze, grzeczniejsze, bardziej „idealne”. I że jeśli dorosły jest niezadowolony, to ono musi się zmienić.

To jest fundament, na którym buduje się dorosłe życie pełne lęku, poczucia winy, nadmiernej odpowiedzialności i wiecznego udowadniania swojej wartości.

Toksyczna babcia nie niszczy dziecka jedną sytuacją, bo pojedyncze błędy są normalne i ludzkie.

Problem z tego typu wzorem zachowania jest dużo bardziej złożony. Chodzi o zły system, powtarzalność, przewidywalne schematy, które dziecko chłonie jak gąbka i uważa za normę. Z tego powodu dopiero dużo później – często jako dorosły – zaczyna rozumieć, że to nie było normalne, ani dobre, ani tym bardziej bezpieczne. Chyba, że ma rodziców, którzy dokładnie widzą, co się dzieje i potrafią uchronić je, dziecko, szybciej, pokazując jasno, co jest w porządku, a co w porządku już nie jest.

Toksyczna babcia nie przeprosi. A nawet jeśli przeprosi, to po to, aby za chwilę robić dokładnie to samo.

Czy dzieci widzą, że babcia jest toksyczna?

To jest bardzo ciekawe, bo oczywiście to “zależy”. Od czego? Przede wszystkim od wieku dzieci oraz od tego, w jakim domu wychowują się one na co dzień.

Jeśli dzieci są starsze, to nastolatki, najczęściej widzą, że coś jest nie tak. Istotne jest też coś jeszcze. To, gdzie przebywa dziecko. Jeśli mają zdrowy dom, widzą to szybciej i mocniej. Jeśli mają wiele doświadczeń życiowych i niejeden dom widziały, to najprawdopodobniej wyciągną wnioski szybciej. Podobnie jak wtedy, gdy ich dojrzałość emocjonalna jest wyższa, a świadomość życiowa również ponadprzeciętna.

Dzieci widzą. Czasami czują intuicyjnie, innym razem potrzeba czasu, żeby pewne mechanizmy zauważyły. Niestety znaczenie ma także to, jak bardzo relacje rodzinne je same zniszczyły i negatywnie wpłynęły na nie. Dlatego tak ważne jest, aby dorośli mieli świadomość tego, co się dzieje. Rodzice powinni podjąć kroki, które chronią ich dzieci. To po prostu jest ważne.

Jak chronić dziecko przed trudnym wpływem toksycznej babci?

Nie chodzi od razu o zerwanie relacji, choć czasami jest to niestety konieczne. Najczęściej wystarczy coś innego. Konsekwencja i asertywność, do której trudna osoba musi się przyzwyczaić i zrozumieć, że nie są to żarty, że nie ma zgody na dalsze złe traktowanie.

Pierwszy krok to nazwanie problemu, czyli uzmysłowienie sobie, że on istnieje naprawdę. Nie jest wydumany, przesadzony. Nie jest tak, że jesteś przewrażliwiona, histeryzujesz, czy nie masz racji. Nazwać go, przegadać z mężem, partnerem, ustalając proste zasady.

Kolejny to już rzecz banalnie prosta. W teorii. I bardzo trudna w praktyce. Trzeba zachować spokój i cierpliwość. Anielską wręcz, inaczej nic się nie uda.

Gdy nazwałaś problem (sobie, niekoniecznie babci), powinnaś stawiać granice. Samo mówienie nie wystarczy. Pora na działanie.

Kluczowa jest konsekwencja i cierpliwość…

I tu zaczynają się naprawdę strome schody. Bo nie wystarczy, że powiesz raz, czego nie akceptujesz i co Ci się nie podoba.

Twoje granice będą testowane. Nie tylko raz, wiele razy. Naprawdę, wiem o czym piszę… Dlaczego tak będzie Po to, aby sprawdzić, czy one naprawdę są nienaruszalne.

Pora zatem na konkretną sytuację.

W praktyce mówisz na przykład, że dzieci nie mogą jeść cały dzień słodyczy, że jeden deser jest ok, a potem dowiadujesz się, że cukierki były od rana do wieczora. Co robisz oprócz tego, że się prawdziwie irytujesz?  Reagujesz. Mówisz, nie tak się umawialiśmy. Jeśli sytuacja się powtarza, po prostu nie zostawiasz dzieci samych z babcią. Tak, dokładnie tak.

Jeśli bowiem zasady są ważne, to nie pozwalasz ich w ten sposób łamać. Proste.

To może wywołać efekt. Niekoniecznie taki, jakiego się spodziewasz

Oczywiście, że tak. Babcia może zmienić swoje zachowanie. Ale najczęściej tego nie zrobi. Nie ma co się łudzić…

Jeśli jest rzeczywiście toksyczną osobowością, to będzie narzekać publicznie, wszem i wobec, że ma niewielki kontakt z wnukami, ale nic nie zrobi, żeby tę sytuację zmienić. Często nawet posunie się do tego, że zacznie nazywać córkę wyrodną a zięcia jako diabła wcielonego.

I można uznać, że stawianie wszystkiego na ostrzu noża o cukierki jest bez sensu. Że przecież dziecku nic się nie stanie, jak poje więcej słodyczy. Problem leży paradoksalnie gdzie indziej. Na cukierkach nigdy się nie kończy. Granica zawsze jest przesuwana, później w grę wchodzi kolejna kość niezgody: niespanie, podważanie autorytetu rodzica, wyśmiewanie wprowadzanych przez niego zasad, itd. Dlatego te cukierki są symbolem. Bo od nich się zaczyna i właściwie nigdy się na nich nie kończy.

Tym bardziej to istotne, bo narcystyczna babcia rzadko widzi, co się dzieje z dzieckiem. Nie dostrzega tego, jak mocno miesza w rodzinie.

Dziecko dlatego, że jest dzieckiem najczęściej nie rozumie, że zasady w domu są inne i u babci całkowicie odmienne. Zachowuje się tak, jakby wszędzie były takie same. Później…staje się spięte, wycofane, zdezorientowane, rozdrażnione czy smutne. Dziecko potrzebuje bowiem stałości, jasności, a chaotyczność w zakresie wychowania zawsze działa na jego szkodę. Bardziej lub mniej, ale zawsze.

Jest jeszcze jeden aspekt, o którym nie wolno zapominać. Toksyczna babcia często jest toksyczna również dla rodzica. Jeśli Ty jesteś przeciążona, zmęczona, zraniona, nie ochronisz dziecka. Zadbaj o swoje granice, swoje emocje, swoje zdrowie psychiczne.
Dziecko widzi wszystko. Jeśli widzi silnego rodzica, czuje się bezpieczne. Jeśli rodzic jest pogubiony, to dziecko niestety też.

Co dalej?

Toksyczne zachowania nie kończą się na babci. W newsletterze pokazuję, jak stawiać granice wszystkim, którzy je przekraczają – bez lęku, bez tłumaczenia się, bez poczucia winy. Jeśli chcesz budować zdrowy dom, zapisz się. Dołączam