Presja wyglądu nie zaczyna się w dorosłości. Ona wsiąka w nas od dziecka: z komentarzy, spojrzeń, oczekiwań i tego, co kultura mówi o kobiecym ciele. A potem niesiemy ją dalej, często nieświadomie, przekazując ją własnym córkom. Ten tekst jest o tym, jak to przerwać. O tym, co naprawdę niszczy kobiece poczucie wartości. I o tym, że zmiana zaczyna się w jednym miejscu: w nas.
Mówisz asertywnie o relacjach? Pewnie jesteś stara i brzydka. Domagasz się szacunku? Brakuje Ci właśnie tego, widocznie jesteś jakaś niezaspokojona, żeby nie napisać dosadnie. Jesteś sama? Nikt Cię nie chce.
Prowadzę to miejsce wystarczająco długo, żeby zauważyć, że gdy brakuje argumentów, to pojawia się temat mojej urody, wieku, czy stanu matrymonialnego.
Na szczęście widzę też, że sporo się zmienia. I dzisiaj z całą stanowczością mogę napisać, że ciało po 40 nie jest problemem. Problemem jest to, jak nauczono nas o nim myśleć. A to na szczęście można zmienić. Jednak zmiana paradoksalnie musiałaby się zacząć od nas, kobiet i od tego, jak wychowujemy dzieci…
Presja wyglądu
Presja wyglądu zaczyna się już szybko. Bo w wózku. Ta dziewczynka taka urocza, taka piękna. Żeby nie zauroczyć. Czerwona kokardka. Gdakanie, wzdychanie, pianie z zachwytu.
Potem bywa różnie. Jedni puszczają dzieci wolno, niezależnie od płci, inni pilnują, żeby dziewczynka nie upadła, nie pobrudziła się, nie zrobiła sobie krzywdy. I ok, ja to rozumiem, sama jestem mamą. Ale nie sposób zabraniać wszystkiego, rozwiązaniem jest bać się, czuwać, ale jednak pozwalać. Żeby dziecko odkrywało, próbowało, upadało i wstawało. Takie jest przecież życie.
I znowu, to nie tak, że wygląd jest zły, że piękne włosy i długie rzęsy to powód do wstydu, bo oczywiście nie. Jednak presja wyglądu to o krok za daleko.
Czym innym jest uczenie małych dziewczynek kobiecości, a czym innym zamykanie ich w bańce, pod tytułem tego dziewczynkom nie wolno, z przesłaniem, że masz ładnie się prezentować i być ozdobą. Bo to długofalowo kończy się zawsze tak samo, źle.
Ciało po 40
Ciało się starzeje. Każde ciało, czy to męskie, czy żeńskie. Jednak tylko jedno ma do tego przyzwolenie. Zgadniesz bez problemu, czyje.
Gdy facet łysieje, dramatu większego nie ma. Po prostu włosy wypadają, łysa głowa jest ok. Brzuch? Wiadomo każdy ptaszek musi mieć daszek itd. Haha. Na plaży? Każdy facet niezależnie od postury jest królem. Idzie dumnie i ani myśli wciągać brzuch, czy coś w ten deseń.
A kobiety? Okrywają ciało chustami, chodzą jakby przepraszały, że żyją. To one słyszą, że straszą wyglądem, że mają się wziąć za siebie. Panowie? czasami tak, ale znacznie rzadziej. Im przystoi więcej. A kobiety? Tu są dyskusje, która jak się starzeje, czy ładnie, czy odpowiednio, czy się nie zapuściła, itd.
Dlaczego dziewczynki uczymy inaczej niż chłopców?
To wszystko, co się dzieje, ma swoje przyczyny. Zaczyna się to o zgrozo dość szybko tam, gdzie często tego nie widzimy.
Dzisiaj mimo emancypacji od lat, młode nastoletnie dziewczyny nie zajmują się sobą. Najczęściej biegają za chłopakami. Po co? Żeby udowodnić, że zasługują…
Zerknij tu: Mamo, dlaczego te wszystkie dziewczyny biegają za chłopakami?
Nie jest to coś nietypowego, raczej norma. Piętnastolatka z doczepianymi rzęsami, paznokciami, umalowana tak, że wygląda na 20 plus. Presja wyglądu z tik toka, potrzeba naśladowania. Młode dziewczyny przecież nie robią sobie tego same, ktoś im daje na to wszystko pieniądze. One czują już, że muszą…Bo inaczej są niewidzialne.
I wraz z upływem lat to się NIE zmienia. Gdy mają 16 lat liczy się ciało, po 20 poziom kompleksów zazwyczaj rośnie, a po 40 albo przychodzi otrzeźwienie i akceptacja ciała, albo niestety nadal kultywuje się stereotypy o kobietach jak świętą księgę, w której nie wolno zmienić ani słowa.
Wszystko rozbija się o świadomość. Tego, że to nie dzieje się obok nas. To trwa w nas. I to my na to pozwalamy, choć to nie nasza wina, tylko powolne działanie kultury, w której żyjemy i która w nas wsiąka z każdej strony.
Co mówisz swoim córkom?
Tu nawet trudno znaleźć początek tego, jak nas ukształtowano i jak my teraz kształtujemy własne córki. Bo początku nie ma, on tkwi gdzieś w pokoleniach dalej.
Nasze pokolenie słyszało, że faceci mają lepiej, że kobieta ma się dostosować, że złość piękności szkodzi. Że tak jest, i nic nie zmienisz.
Widziałyśmy matki, które nie miały czasu wolnego, w pracy, potem ogarniały dom. Często zmęczone aż tak, że były wiecznie nerwowe. Słyszałyśmy, że taki jest los. Widziałyśmy zagryzione wargi i puste spojrzenia.
Dzisiaj mówimy córkom, że mogą wszystko, że mają tyle możliwości. Bo to przecież prawda. Naprawdę im kibicujemy, ale jednocześnie zgadzamy się na podkłada na twarzy grubości pół centymetra, rzęsy w formie firan, bronzery, rozświetlacze i ubiór, który podkreśla tylko jedno – ciało. Nie w sposób delikatny, subtelny, ale często wyzywający. W ten określony sposób. Wiadomo nie chcemy źle, wszyscy przecież tak robią. Takie czasy.
- Jednak czy stojąc przed lustrem, narzekając na za duże uda, wystający brzuch, uczymy swoje dzieci tego, czego należy?
- Czy rzeczywiście pozwalając im w nieograniczonym stopniu siedzieć online, wiemy, co one tam robią?
- Kto i dlaczego mówi im, że ich bardzo młoda skóra jest brzydka, że one same są niewystarczające?
- Czy wiemy, co się dzieje pod powierzchnią tych kolorowych, krzykliwych filmów?
- Jak zmienia się sposób patrzenia młodych dziewczyn, gdy my uważamy, że nic właściwie się nie dzieje?
Jak presja wyglądu przenosi się z matek na córki?
I właśnie tu zaczyna się najtrudniejsza część, o której aż boję się napisać. Ta, o której rzadko chcemy mówić głośno, bo jest tak niewygodna.
Presja wyglądu nie znika, kiedy kończymy 18 lat. Ona tylko zmienia formę. Z nastoletniego „muszę być ładna, żeby mnie lubili” robi się dorosłe „muszę wyglądać dobrze, żeby zasługiwać”. I to jest dramat, który dzieje się po cichu, w łazienkach, w przymierzalniach, w naszych głowach.
Jak wygląd staje się walutą?
Bo jeśli od dziecka słyszysz, że masz być grzeczna, ładna, uśmiechnięta, że nie wypada, że dziewczynce nie przystoi, to potem jako dorosła kobieta nawet nie zauważasz, kiedy zaczynasz żyć według tych samych zasad.
Zaczynasz przepraszać za swoje ciało. Za zmarszczki, brzuch, zmęczenie. Za to, że nie wyglądasz jak filtr z TikToka.
I to jest właśnie ta presja wyglądu, o której tak trudno mówić, bo ona nie krzyczy, ale szepcze. Codziennie i po trochu jak natarczywa myśl niczym mucha, na której nie ma wystarczająco dużej packi. Zresztą jak tę myśl zabić, uderzyć się w głowę? Przecież to nie ma sensu…
A najgorsze jest to, że nasze córki to widzą. Widzą, jak stoimy przed lustrem i mówimy „muszę schudnąć”, „wyglądam okropnie”, „nie mogę tak wyjść”, widzą, jak chowamy brzuch na plaży, jak poprawiamy ubrania, jak unikamy zdjęć i jak traktujemy siebie.
I uczą się tego szybciej, niż nam się wydaje.
Bo dzieci nie słuchają tego, co mówimy. Dzieci słuchają tego, jak żyjemy.
Dlatego jeśli chcemy, żeby nasze córki miały zdrową relację z ciałem, musimy najpierw zapytać siebie:
Jaką relację z własnym ciałem pokazuję im ja?
- Czy uczę je, że ciało jest narzędziem do życia, czy ozdobą do oceniania?
- Czy pokazuję im, że można być zmęczoną, niedoskonałą, prawdziwą i nadal wartościową?
- I coś jeszcze. Czy daję im przykład kobiety, która siebie lubi, czy kobiety, która siebie ciągle poprawia?
Bo zmiana nie zaczyna się od haseł, ale od codzienności. Od tego, co mówimy o sobie, jak patrzymy na siebie w lustrze, jak reagujemy, kiedy widzimy swoje zdjęcie.
I jeśli chcemy przerwać ten pokoleniowy łańcuch, musimy zacząć właśnie tam, w tych małych, codziennych momentach, które tworzą fundamenty kobiecej samooceny. Bo nasze poczucie wartości zazwyczaj leży…i płacze na podłodze. Podnieśmy je w końcu i przytulmy.
Rola ojców, o której rzadko mówimy
W rozmowie o presji wyglądu często skupiamy się na matkach i córkach, ale pomijamy jedną z najważniejszych postaci w życiu dziewczynki: ojca (przeczytaj: Rola ojca w przyszłych losach córki). A to właśnie ojcowie, często nieświadomie, kształtują w córkach przekonanie o tym, jak powinny być traktowane przez mężczyzn i ile są warte.
To ojciec jako pierwszy pokazuje córce, czy jej ciało jest tematem do oceniania, czy nie. Uczy ją, czy wygląd jest walutą, czy tylko jednym z elementów życia. To ojciec daje jej sygnał, czy jest „wystarczająca”, zanim świat zdąży jej wmówić, że nie.
Kiedy ojciec mówi: „Jesteś mądra”, „Jesteś odważna”, „Jestem z ciebie dumny”, buduje w niej fundament, którego nie ruszą żadne komentarze z TikToka. Ojciec, który nie komentuje jej wyglądu, nie żartuje z jej ciała, nie porównuje jej do innych, daje jej prawdziwą wolność, której wiele kobiet nigdy nie dostało.
Jednak to nie wszystko. Mężczyzna może zrobić coś jeszcze większego. Bo kiedy ojciec traktuje z szacunkiem matkę, jej ciało, jej zmarszczki, jej zmęczenie, to córka uczy się, że kobieta nie musi być idealna, żeby zasługiwać na miłość.
Ojcowie mają ogromny wpływ na to, czy dziewczynka wejdzie w dorosłość z poczuciem własnej wartości, czy z poczuciem, że musi zasłużyć. I dlatego nie można ich pomijać w tej rozmowie. Dlatego też ten artykuł jest równie ważny: Co ojciec może zrobić dla swojej dorosłej córki?
Konsekwencje presji wyglądu w dorosłości
Presja wyglądu nie znika, kiedy kończymy szkołę. Ona tylko zmienia maskę. Z nastoletniego „muszę być ładna, żeby mnie lubili” robi się dorosłe „muszę wyglądać dobrze, żeby zasługiwać”. I nagle okazuje się, że kobiety po trzydziestce, czterdziestce, pięćdziesiątce nadal żyją w rytmie ocen, spojrzeń i komentarzy, które słyszały jako dziewczynki.
W dorosłości ta presja objawia się ciszej, ale boleśniej. W perfekcjonizmie, który wykańcza, w wiecznym poczuciu, że „mogłabym wyglądać lepiej”, w unikaniu zdjęć, bo „nie jestem gotowa”, we wciąganiu brzucha na plaży, jakby to była kwestia życia i śmierci i w kupowaniu ubrań nie dlatego, że je lubimy, ale dlatego, że „ukrywają”.
To też relacje. Kobiety, które nie wierzą, że zasługują na miłość, jeśli nie wyglądają „jak trzeba”. My, które boimy się bliskości, bo wstydzimy się swojego ciała, latami przepraszające za to, że się starzejemy, jakby to była nasza wina.
Nie musimy być idealne, żeby nasze córki były wolne. Wystarczy, że będziemy trochę bardziej świadome niż nasze mamy.
I warto tu wskazać również na coś nieoczywistego, na zdrowie, na diety, które niszczą metabolizm. Ćwiczenia nie dla zdrowia, ale z lęku, zaburzenia odżywiania, które zaczynają się niewinnie, bo od „muszę tylko trochę schudnąć”.
A najgorsze jest to, że wiele z nas nawet nie zauważa, że żyje w tej presji. Bo dorastałyśmy w niej tak długo, że stała się ona normą. Częścią codzienności, kobiecości i w końcu częścią nas.
Ale to nie jest coś, co trzeba przyjmować bez refleksji. To jest dziedziczony ciężar. I jeśli go nie zatrzymamy, nasze córki będą go niosły dalej. Czy jednak tego właśnie chcemy?
Uświadommy sobie to. Faktem i liczbą. Ponad 70% dziewczynek wstydzi się swojego ciała jeszcze przed 12 rokiem życia (źródło). Rozumiesz to? Widzisz, ile my kobiety mamy do zrobienia?
Co możemy zrobić jako kobiety, tu i teraz?
- nie komentować wyglądu innych kobiet,
- nie przepraszać za swoje ciało,
- przestać mówić, że jestem gruba,
- ograniczyć social media,
- chwalić za cechy, nie za wygląd.
Jak przerwać ten cykl?
Przerwanie tego cyklu nie zaczyna się od wielkich deklaracji, tylko od małych, codziennych rzeczy. Od tego, co mówimy do siebie, zanim powiemy cokolwiek naszym córkom. Bo dzieci nie uczą się z naszych zasad, one uczą się z naszego życia, widząc i słuchając nas. Jeśli chcemy, żeby dorastały bez ciężaru presji wyglądu, musimy najpierw zdjąć go z własnych ramion.
To zaczyna się w łazience. W momencie, kiedy patrzymy w lustro i zamiast „wyglądam fatalnie” mówimy „jestem zmęczona, ale to tylko dzień, nie ja cała”. Zaczyna się wtedy, kiedy nie chowamy się na plaży pod pareo, jakbyśmy miały coś do ukrycia. Przełom jest wtedy, kiedy pozwalamy sobie być prawdziwe: nieidealne, ale obecne.
Bo jeśli my nie pokażemy im, że ciało jest do życia, nie do oceniania, to zrobi to za nas Internet. A Internet nie ma dla nich litości. Bo w świecie online nie chodzi o ich dobro, chodzi o zarobek, o pieniądze i to ogromne…firm, które na presji wyglądu korzystają.
Algorytmy nie dbają o nasze córki, dbają o to, żeby zostały online jak najdłużej
Przerwanie cyklu to też rozmowa. Nie jednak o tym, jak mają wyglądać, ale o tym, jak mają się czuć. To nie dyskusja o tym, co wypada dziewczynkom, ale o tym, co jest zdrowe, bezpieczne i ich, a nie narzucone. Przekaz nie o tym, żeby były „ładne”, ale o tym, żeby były odważne, ciekawe świata, pewne siebie.
Jak stawiać granice?
To także granice. Granice czasu online, treści, które konsumują, tego, co wolno mówić o ich ciałach oraz o naszych.
I wreszcie: przerwanie cyklu to odwaga. Aby powiedzieć „nie muszę być idealna”, żeby nie porównywać się z innymi kobietami. Zasada, żeby nie komentować wyglądu innych, nawet w żartach. Odwaga pokazać córce, że kobieta może być zmęczona, może mieć gorszy dzień, może mieć zmarszczki i nadal być wartościowa….
Bo jeśli my nie zaczniemy tej zmiany, nikt jej za nas nie zrobi. A jeśli zaczniemy ją w końcu, teraz, a nie kiedyś tam, to nasze córki będą miały szansę dorastać lżejsze. Bez tego ciężaru, który my nosiłyśmy latami, często nie wiedząc nawet, że można inaczej. Bo można. I ta zmiana zależy od nas. I to ten paradoks, który boli aż za bardzo, same sobie to robimy. My, kobiety. Przestańmy.
