Są konsekwencje, które nie mają terminu ważności. Przyklejają się i nie chcą puścić. Jednym z nich jest sposób patrzenia na świat dorosłego dziecka toksycznego rodzica. Jest on mocno charakterystyczny. Zakłada bowiem ciągłe pytania – czy ja mogę tak się czuć? Czy mam rację? A może tylko mi się wydaje? Dorosłe dziecko toksycznego rodzica nie ufa własnym emocjom, ocenie sytuacji i decyzjom. I niestety to nie wszystko, z czym się codziennie mierzy.
Nie płacz. To nie boli. Kiedy rodzic podważa emocje dziecka
Zaczyna się niewinnie i w dobrej wierze. Bo rodzic mówi, to nie boli, nie płacz. A przecież dziecko czuje, że boli.
Lub dziecko słyszy, że nic się nie stało, kiedy właśnie dużo się stało.
Takie bagatelizowanie odczuć dziecka jest oczywiście po to, aby pocieszyć, naprawić, uśmierzyć ból. Wiadomo, że rodzic nie chce skrzywdzić kogoś, kogo kocha zazwyczaj bezgranicznie. Niestety mimo że nie chce, to właśnie tak się dzieje. Całkiem nieświadomie, ale jednak. Mimo że rodzic często chce dobrze, nie działa na korzyść swojej córki czy syna.
Dziecko mierzy się z tym, co mówi rodzic i wierzy w każde słowo, wierzy bezgranicznie. Dostaje przecież komunikat, który staje się często częścią jego samego. To, co czuje jest nieprawdziwe. Źle to odbieram. Nie mam racji, to mama/tata wie, jak jest. Nie umiem ocenić prawidłowo rzeczywistości. Dorośli są mądrzejsi, a ze mną jest coś nie tak.
W dorosłym życiu dziecko toksycznego rodzica często zanim zareaguje, gdy ktoś go rani, długo analizuje, obserwuje, rozważa, czy na pewno dobrze widzi, radzi się innych, pyta, co ma robić… W konsekwencji zazwyczaj jego działania są opóźnione, niewystarczająco silne, problem narasta, granice się przesuwają i poradzenie sobie z wyzwaniem staje się znacznie trudniejsze.
Rodzic działający w ten sposób popełnia błąd. Nie zawsze to toksyczna osoba, tylko ktoś pogubiony, nieświadomi, postępujący w dany sposób, bo sam był tak wychowywany. Intencje i przyczyna problemów to jedno, jednak skutek to drugi i to na nim się tu skupiamy, bo on buduje tożsamość osoby bezbronnej, dziecka, które rośnie i ufa bezgranicznie mamie i tacie.
Człowiek uczy się traktować własne emocje jako coś mniej ważnego niż opinie innych.
Mechanizmów toksyczności niestety jest więcej.
Daj, ja to zrobię – nadopiekuńczość, która odbiera samodzielność
Drugim biegunem toksycznych zachowań jest nadopiekuńczość: czy to z troski, czy z wygody. Wyręczanie dziecka, robienie za niego, zabieranie spod nóg choćby najdrobniejszego okruszka. Po co? Ano po to, żeby pomóc. Przecież nie przeszkodzić.
Tymczasem znowu zasada jest taka jak powyżej, to działanie na szkodę. Podcina skrzydła zamiast je chronić, co działający w ten sposób rodzic ma w zamiarze.
Dziecko potrzebuje bowiem sprawdzać się i realizować na coraz szerszą skalę. Gdy nie ma ku temu okazji, to traci poczucie własnej wartości. Rodzic, który wysyła sygnał – daj ja to zrobię, podkreśla przekonanie, że młody człowiek nie umie i nie da rady. I znowu, robi to w dobrej wierze, ale efekt jest taki sam.
Dziecko wierzy rodzicowi. Czuje się słabe, dokładnie tak, jak to widzi rodzić. Nie ma takiej motywacji i takiej siły do działania, jak mogłoby mieć, gdyby w swoim czasie próbowało i mocowało się z życiem. Jako dorosły ma poczucie mniejszej kontroli nad rzeczywistością, startuje w życie osłabiony.
Źle to zrozumiałaś – kiedy dziecko przestaje ufać własnej ocenie
Raz powiedziane “źle zrozumiałaś” nie jest toksycznym zdaniem, jednak powtarzane niczym schemat może już nim być. Szczególnie jeśli działa jak automat i jest odpowiedzią na każdy kryzys.
Młoda osoba widzi, że coś się dzieje, czuje dyskomfort, jej ciało reaguje oporem, a od najbliższych słyszy “źle to zrozumiałaś” lub być może jeszcze gorsze “wydawało Ci się”.
Jak to odbiera osoba, która słyszy ciągle “to nie tak”, jako dowód, że nie umie ocenić rzeczywistości. To klasyczna metoda manipulacji, gaslighting.
Nie ma się co dąsać – dlaczego dziecko nie może się złościć?
Obrażanie się nie jest dobre, bo to agresja, w biernej formie, ale jednak agresja. Niczego nie rozwiązuje, to prawda.
Jednak czym innym jest karanie ciszą, a czym innym złość, którą manifestujemy.
Niestety dzieci nadal wychowywane są tak, że nie pozwala się im złościć. Wszelki gniew postrzegany jest jako nieodpowiedni, niestosowny. To niedobrze, bo gdy nie możemy się złościć, to emocje, które nie są wyrażane, nie znikają. One niestety najczęściej obracają się przeciwko osobie, która ich doświadcza. Są ogromnym stresem.
Niekiedy po latach niestety doświadczane są jako depresja lub inne poważne choroby.
Dorosłe dziecko toksycznego rodzica nie ufa własnym emocjom
Jedną z najbardziej dotkliwych konsekwencji dorastania w trudnej relacji z rodzicem jest zatem utrata zaufania do samego siebie.
Jak to wygląda w praktyce?
Dorosły człowiek wie, że coś mu nie odpowiada, czuje złość, smutek czy rozczarowanie i… natychmiast podważać własną reakcję.
Nie mówi: „Nie podoba mi się to, nie chcę tak być traktowana”, analizuje: „Może przesadzam? Może jestem przewrażliwiona? Przecież on nie miał nic złego na myśli”.
Z czasem takie myślenie staje się automatyczne. Emocje stają się mało ważne, liczy się to, żeby je bagatelizować.
Szuka potwierdzenia u innych
Dom, mieszkanie nie jest w porządku sam w sobie. Ktoś to musi potwierdzić. A najlepiej gdy powie to mama, tata, babcia, sąsiadka i jeszcze 100 innych osób online po wrzuceniu zdjęcia na grupę.
Tak się czuje i tak postępuje dorosły człowiek, który wychował się w trudnym domu. Jego decyzje muszą być zawsze potwierdzone przez innych, jego wysiłek zawsze zauważony.
Osoba z trudnego domu robi wokół siebie szum, nieświadomie, ale jednak. Każdą decyzję konsultuje, wszelkie ważne sprawy długo omawia i tłumaczy. Nie musi tego robić, ale robi to notorycznie.
Robi to, bo nie ufa własnemu osądowi i czuje się niepewnie, gdy działa samodzielnie, stąd musi mieć w zanadrzu tłum, który powie – “masz rację”, to ją uspokaja.
- ciągle pytasz czy masz rację? To może być skutek trudnego dzieciństwa.
- Twój partner źle się zachował, ale zanim mu o tym powiesz, zapytasz siostry, koleżanki i sąsiadki, co ona o tym myśli? Zatrzymaj się i pomyśl, dlaczego.
Dlaczego dorosłe dziecko toksycznego rodzica ma problem z asertywnością?
Dorosłe dziecko toksycznego rodzica żyje w rodzinie, w której notorycznie jest łamane. Jego granice nie są respektowane, a ono samo jest traktowane jako ktoś, kto nie ma głosu.
Przez lata odbija się w oczach rodzica i widzi siebie jako kogoś gorszego, mniej ważnego. To naturalna konsekwencja złego traktowania. Gdy świat malowany jest jako zły, emocje jako nieodpowiednie, a reakcje jako nieadekwatne, to traci się coś ważnego. I nie ma się świadomości, co właściwie się dziej…
Toksyczny rodzic nie jest widziany w ten sposób przez dziecko. On jest postrzegany jako ktoś, kto wie lepiej, przez większość czasu jest ideałem, niedoścignionym wzorem, kimś lepszym….. Młody człowiek po czasie co prawda najczęściej się buntuje, może się przeciwstawiać, ale głos, który słyszy przez większość życia ma znaczenie. To rodzi konsekwencje.
Jak rozpoznać, że wychowywałaś się w trudnej rodzinie?
- dorosłe dziecko toksycznego rodzica długo czuje się winne, gdy stawia granice,
- boi się stawiać granice,
- nie chce konfliktów i unika ich za wszelką cenę,
- przeprasza na wszelki wypadek, nawet gdy nie zrobiło nic złego,
- tłumaczy się z własnych decyzji,
- czuje, że gdy będzie stanowcze, to zostanie odrzucone,
- źle się czuje po wyrażeniu niezadowolenia,
- uważa, że na miłość należy zasłużyć,
- wstydzi się wyrażać własne potrzeby,
- nie umie nikogo prosić o pomoc, uważa, że proszenie o pomoc to objaw słabości, a na nią nie może sobie pozwolić,
- dorosłe dziecko toksycznego rodzica nie wie, czy może się tak czuć, jak się czuje,
- niestety często jest wykorzystywane, nieszanowane,
- czuje napięcie, gdy ktoś jest niezadowolony,
- poświęca się dla innych,
- ma problem z rozróżnieniem kompromisu od rezygnowania z siebie,
- zapomina o sobie.
Wpływ rodzica na dziecko jest ogromny. Również po latach. I trzeba mieć tego świadomość.
To, co jednak ważne to fakt, że nie determinuje on wszystkiego.
Dorosłość ma to do siebie, że wiele spraw można zobaczyć z dystansu, przepracować. To wymaga czasu.
Kluczowe co do zasady jest jednak odcięcie pępowiny, czasami trzeba niestety też mocno rozluźnić relacje z rodzicami, a nawet na jakiś czas je zerwać, aby móc odnaleźć siebie. To nie jest prosta droga. I nie jest sprawiedliwa. Jednak jedyna i konieczna. To, czego nie dostało się od własnych rodziców trudno odrobić, ale można to zrobić, świadomie, boleśnie, ale skutecznie.
Wszystko po to, aby zbudować asertywność i odporność psychiczną.
Czy można odbudować zaufanie do siebie po dorastaniu z toksycznym rodzicem?
Na szczęście tak. Zacznij od prostych kroków.
- Nazywaj swoje emocje, zamiast natychmiast je oceniać.
- Zauważ sytuacje, w których automatycznie podważasz siebie.
- Ćwicz podejmowanie drobnych decyzji bez szukania aprobaty.
- Ucz się odmawiać bez wielokrotnego tłumaczenia się.
- Rozróżniaj poczucie winy od rzeczywistej odpowiedzialności.
- Rozważ psychoterapię, jeśli doświadczenia z dzieciństwa nadal silnie wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Zmiana to proces, a nie jedna decyzja. Warto zrozumieć, w którym miejscu się jest i gdzie się chce dotrzeć.
Odzyskiwanie zaufania do siebie zaczyna się od pozornie małych rzeczy. Od uznania, że coś nas boli, nawet jeśli inni tego nie rozumieją, od prawa do odmowy, niezadowolenia, zmiany zdania i podejmowania decyzji, które nie wszystkim się spodobają. Nie trzeba już całe życie patrzeć na siebie oczami rodzica. Można nauczyć się widzieć siebie inaczej. I choć nie zmieni się przeszłości, można przestać pozwalać, by nadal decydowała o każdym kolejnym kroku.
